De tranen van Dresden

De tranen van Dresden

“Wer das Weinen verlernt hat, der lernt es beim Untergang Dresdens wieder” – Gerhart Hauptmann

In het Dresdener Stadtmuseum op zoek naar de wonderbaarlijke herrijzenis van het Florence aan de Elbe na het verwoestende bombardement in de februaridagen van 1945 en hoe de geschiedenis met deze wedergeboorte omgaat.

GERMANY-HISTORY-2WW-DRESDEN
Verwoesting van Dresden, gezien vanaf de Kreuzkirche

Hoewel het fraaie nazomerweer uitnodigt om heerlijk ontspannen langs de Elbe-oever te  flaneren, staat mijn opdracht van vanmiddag hiermee in schril contrast: een bezoek aan het Stadtmuseum Dresden, waar ik meer te weten wil komen over die afschuwelijke februaridagen in 1945, toen na de verwoestingen van het bombardement van Dresden van de pracht en praal van deze barokstad slechts één grote ruïne over bleef. Hoe men de schuldvraag heeft verwerkt en het herstel heeft opgevat van deze stad aan de Elbe die als een feniks uit de as zou herrijzen.

Het museum is een openbaring voor mij, een reis door de tijd vanaf de eerste handelaars aan de oevers van de Elbe tot het einde van de DDR en de eenwording van Duitsland. Met Duitse precisie in de vitrines neergelegd. En altijd met Dresden in de hoofdrol. Ik ben de enige bezoeker en waan mij in een tijdcapsule die mij afzet daar waar donkere wolken van de Tweede Wereldoorlog zich samenpakken boven de stad. De opkomst van het Derde Rijk laat ook Dresden niet onberoerd: pogroms, Joden- vervolging en deportaties, niets blijft de bevolking van Dresden bespaard. Alle verzet wordt in de kiem gesmoord en genadeloos afgestraft. Intelligentsia wordt verbannen, onwelgevallige kunst in de ban gedaan. Ik turf een lijst met deze “entartete Kunst”, de nazi term voor deze onwelgevallige kunstuitingen, en mijn ogen glijden langs werken van Otto Dix, waaronder zijn universele aanklacht tegen de oorlog “de Kreupelen”, een stoet slachtoffers zonder armen, zonder benen. Maar als de oorlog ten einde loopt moet het ergste voor Dresden nog komen…

Kreupelen
Otto Dix – “De Kreupelen”

Ik zoek naar beelden van dat verschrikkelijke bombardement van februari 1945 toen Engelse en Amerikaanse bommenwerpers het hart uit deze prachtige stad wegsloegen in een storm van vuur die tussen de 35.000 en 250.000 slachtoffers maakte en 15 km2 van de binnenstad met de grond gelijkmaakte. Het beroemde Florence aan de Elbe bestond niet meer. Ik zie zwart-wit foto’s van haastig gedolven massagraven die ontoereikend waren om alle doden te begraven; om epidemieën te voorkomen werden de lijken op de Altmarkt verbrand op stalen roosters, gemaakt van tramrails… Ik onderga de beelden van de stervende stad met toenemende gelatenheid. Waar vind ik een motief voor deze slachting? Was het een vergelding voor het Duitse bombardement op Coventry? Het tonen van de slagkracht van de R.A.F.? Solidariteit met de oprukkende Sovjettroepen? Feit blijft dat geen fabriek, kazerne of vliegveld geraakt werd…

De gebeurtenissen van die februaridagen hebben een bescheiden, maar indrukwekkende plek gekregen in het museum: een lange, smalle gang leidt naar een projectiescherm aan het eind. Klein van afmeting, maar de beelden van de verwoestingen zijn overweldigend. Coventry, Hiroshima, Dresden… de totale zinloosheid van de oorlog, zonder de nadruk te leggen op wat “ons” is aangedaan. De beelden hebben een enorme impact op mij tot reiken tot ver buiten het scherm. Dan krijg ik plotseling gezelschap van een aantal rolstoelers die door de donkere gang als een treintje komen aanrijden. Onwillekeurig dringt zich een vergelijking op met “de kreupelen” van Otto Dix. Ik probeer mijn schaamte hierover te verbergen onder een koptelefoon terwijl ik kies voor het muziekstuk “Wie liegt die Stadt so wüst” van kantor Rudolf Mauersberger (1889 – 1971), gecomponeerd voor het Dresdner Kreuzchor, onder de indrukken van de verwoesting van Dresden. Ik krijg een dikke keel en voel tranen achter mijn ogen. De spastische vrouw in de voorste rolstoel ziet mijn onbeholpenheid en tovert een glimlach om haar mond, om vervolgens naar de donkerte terug te keren. Ik blijf alleen achter. Alleen met de altijd aanwezige suppoost die streng meldt dat ik mijn lege waterflesje niet op de vitrine mag zetten. Met mijn mouw veeg ik mijn tranen van het tafelblad…

Eenmaal weer buiten het museum voelt het als een bevrijding: een bezoek aan dit Dresdener Stadtmuseum als excuus om te kunnen en mogen genieten van deze prachtig herbouwde stad. Het warme namiddaglicht nodigt uit voor een wandeling. Over de promenade langs de Elbe. Met zicht op het nieuwe Florence…

Het Stadtmuseum Dresden
Adres: Wilsdruffer Straße 2 in Dresden
Openingstijden: Di – Zo 10 – 18 uur
Vr 10 – 19 uur
Ma gesloten
Toegang: € 5,00 / met korting € 4,00 / kinderen onder 7 jaar gratis
Cees Sleven © oktober 2014.

2 thoughts on “De tranen van Dresden”

  1. I love your sentiment, but you have forgotten to acknowledge the work of Annette Burgoyne whose map you have copied into your page.
    She has placed her work on the Internet “King’s Shropshire Light Infantry Battlefields” Facebook page in honour of the men who fought. It is her lifetime’s project which included posting EVERYDAY during the 100 year commemoration. She has made it freely available in a huge act of generosity. Please give credit where it is due and try to seek permission to use beforehand.

    1. Dear Wendy,
      Of course I will give credit to Anette Burgoyne for the use of her map copied into my page. I presume your reaction is about my William Tart story although it refers to my ‘the tears of Dresden’ story.
      Having in mind her life’s work, I will adjust my page with a reference to the source.
      With the kindest regards,
      Cees Sleven

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s